H αποτελεσματική προστασία της Caretta caretta περνάει μέσα από τις παραλίες ωοτοκίας!

Με την ολοκλήρωση της εκτεταμένης δράσης για την αξιολόγηση των παραλιών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta,  το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ δημοσιοποιούν την τελική έκθεση του προγράμματος, μέσα από την οποία αναδεικνύονται οι ποικίλες πιέσεις που δέχονται  οι παραλίες αυτές, και προτείνεται σειρά μέτρων και δράσεων για την αποτελεσματική διαχείριση των παραλιών, με στόχο την προστασία του εμβληματικού αυτού είδους.

Η Ελλάδα διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη διατήρηση της χελώνας καρέτα, φιλοξενώντας περίπου το 50% των φωλιών της σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο Κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο και ο Νότιος Κυπαρισσιακός Κόλπος, καθώς  συγκεντρώνουν πάνω από το 60% των φωλιών του είδους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εξαιρετική αυτή σημασία των ελληνικών ακτών για την αναπαραγωγή της χελώνας καρέτα καθιστά αναγκαία την τακτική παρακολούθηση και τη συστηματική αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησής τους ως βιοτόπων ωοτοκίας.

Η αξιολόγηση, που πραγματοποιήθηκε με την πολύτιμη συμμετοχή εκατοντάδων εθελοντών αλλά και εξειδικευμένων επιστημόνων που γνωρίζουν τη βιολογία και την οικολογία της θαλάσσιας χελώνας, έλαβε χώρα τις χρονιές 2024-2025, κατά την περίοδο ωοτοκίας της Caretta caretta, με έμφαση στους μήνες αυξημένης τουριστικής πίεσης (Ιούλιος – Αύγουστος). Συνολικά αξιολογήθηκαν 167 παραλίες σε όλη την Ελλάδα, καλύπτοντας περίπου 270 χιλιόμετρα ακτογραμμής, ενώ η έρευνα περιέλαβε παραλίες στα νησιά του Ιονίου, στην Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο, και τα Δωδεκάνησα, με ιδιαίτερη έμφαση σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000.

Στόχος της δράσης ήταν να καταγραφούν και να αναδειχθούν οι επιπτώσεις και η σωρευτική επιβάρυνση των περιοχών αυτών από ανθρωπογενείς δράσεις, με απώτερο σκοπό τα δεδομένα αυτά να οδηγήσουν στον σχεδιασμό και τη λήψη κατάλληλων τοπικών ή και γενικών μέτρων διαχείρισης για τη βελτίωση της κατάστασης των παραλιών ωοτοκίας.

Η τουριστική χρήση αναδείχθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης, καθώς οι συχνότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, beach bars και εστιατόρια. Ενδεικτικά:

• Το 77% των παραλιών φιλοξενούσαν έπιπλα παραλίας, που μπορεί να δυσκολέψουν τη διαδικασία της ωοτοκίας.
• Στο 71% των παραλιών καταγράφηκε νυχτερινή φωτορύπανση.
• Στο 68% των παραλιών υπήρχε έντονη ανθρώπινη παρουσία κατά τις βραδινές ώρες, οπότε και γίνεται η ωοτοκία.

Η συνολική αξιολόγηση των παραλιών ωοτοκίας, που προέκυψε από τη σύνθεση όλων των δεικτών του πρωτοκόλλου, έδειξε ότι μόνο το 12% των παραλιών βρίσκονται σε καλή κατάσταση διατήρησης ως προς την δυνατότητα της θαλάσσιας χελώνας για απρόσκοπτη φωλεοποίηση. Παράλληλα οι μισές (50%) έλαβαν μέτρια αξιολόγηση, ενώ περίπου 4 στις 10 παραλίες (38%) εμφανίζουν χαμηλή κατάσταση διατήρησης, με εκτεταμένες παρεμβάσεις και υψηλό βαθμό υποβάθμισης, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης της προστασίας τους.

Τέλος, από τη σύγκριση των παραλιών εντός και εκτός του δικτύου Natura 2000 φαίνεται ότι οι προστατευόμενες περιοχές εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό παραλιών με καλή κατάσταση διατήρησης (19% εντός έναντι 5% εκτός). Αυτό το γεγονός επιβεβαιώνει ότι το καθεστώς προστασίας συμβάλλει θετικά, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις πιέσεις που εξακολουθούν να καταγράφονται, ιδιαίτερα όσο απουσιάζει η αποτελεσματική διαχείριση.

Με βάση τα ευρήματα της αξιολόγησης, το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ προτείνουν μια σειρά μέτρων και δράσεων:

• αξιοποίηση και εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta (ΚΥΑ ΦΕΚ Β’ 3678/2021)
• διατήρηση ελεύθερης ζώνης σε απόσταση 5 μέτρων από τη γραμμή του κύματος, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής χώρος για την έξοδο των χελωνών στην παραλία και τη δημιουργία φωλιών
• πρόβλεψη ώστε ο εξοπλισμός της παραλίας (ομπρέλες, ξαπλώστρες, αθλητικός εξοπλισμός) να απομακρύνεται κατά τις νυχτερινές ώρες
• απομάκρυνση αυθαίρετων/ παράνομων υποδομών που αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον της παραλίας
• ενημέρωση των επισκεπτών παραλιών και συνεργασία με επαγγελματίες του τουρισμού
• ενίσχυση της παρακολούθησης και του ελέγχου εφαρμογής των μέτρων από τις αρμόδιες υπηρεσίες

Με συντονισμένη δράση αρμόδιων αρχών, τοπικών κοινωνιών και φορέων προστασίας της φύσης, οι ελληνικές παραλίες μπορούν και στο μέλλον να συνεχίσουν να αποτελούν ασφαλή καταφύγια αναπαραγωγής της Caretta caretta, ενός εμβληματικού είδους και πολύτιμου κομματιού της φυσικής κληρονομιάς της Μεσογείου.

Διάβασε την πλήρη έκθεση εδώ.

Μάθε για το πρόγραμμα εδώ.